Vorig jaar is op 83 jarige leeftijd Edgard Heirman gestorven. Een deel van zijn leven en roots is terug te vinden in Moerbeke. Hierna geven we een kleine levensloop van deze bijzondere man.

Van huis uit is Edgard Heirman uurwerkmaker. Zijn grootvader was de grondlegger van het bedrijf, dat sedertdien van vader op zoon is overgegaan. Gedurende zijn jarenlange leger-dienst (eind 19de eeuw) was zijn grootvader in de gelegenheid het vak grondig aan te leren en er zich in te bekwamen, tot hij tenslotte de werkleider van een uurwerkmaker in het leger werd. Die grootvader moet een buitengewoon vakkundig man geweest zijn. Als zodanig overleefde hem in de streek zijn goede faam. Hij maakte originele en zeer gewaardeerde huis- en torenuurwerken. Bovendien was hij zeer bekwaam in het vervaardigen van wapens, juwelen, kelken, monstransen (gouden of zilveren versierd vaatwerk met ronde opening waarin de hostie zichtbaar te verering en aanbidding werd uitgestald) en zovele andere voorwerpen.

De naam Heirman had toen in heel de streek tot ver daarbuiten een beste klank. In Moerbeke was grootvader Heirman beter gekend als "sidére". Deze naam werd hem verleend om de reden, als men hem iets vroeg voor te herstellen of te maken, hij hierop antwoordde; "ik zal het eens aan elkaar sideren (solderen)". Vroeger was het de gewoonte dat de mensen een bij-naam hadden, deze kreeg men doordat er iets gebeurd was of als men steeds hetzelfde her-haalde enz… vandaar de naam sidéré en deze gaat nog steeds mee bij de oudere bevolking in onze gemeente.

Eén van zijn zoons Theofiel, de vader van Edgard Heirman, zou de zaak voortzetten. De om-standigheden waren zo, dat grootvader zijn zoon na de Poësisklas naar het verre Zwitserland stuurde, waar deze gedurende zijn 3-jarig verblijf aldaar het vak grondig aanleerde, zodat hij een zeer bekwaam vakman werd.

Op deze foto die op 30 september 1909 getrokken werd zien we het volgende:
Rechts staat Edgard zijn vader Theofiel Heirman, en aan de werktafel is Van Remoortel Al-fons aan het werk. Deze man kwam als zovelen in die tijd zijn stage doen om de stiel aan te leren. De twee andere personen zijn ons onbekend. Rechts op de werktafel bemerken we een draaibankje aangedreven met de voet, zoals dit vroeger gebeurde bij een naaimachine. Dit draaibankje staat nog steeds bij Eddy Heirman in zijn atelier en wordt nog gebruikt maar dan wel elektrisch aangedreven.

De familie Heirman woonde in de Opperstraat nr 53 links groot huis waar nu Theo De Vliegher woont. Op de muur in een halfboog staat vermeld: Horlogiemakerij Th. Heirman. Deze postkaart dateert van rond 1905;
Ondertussen is de familie Heirman verhuisd naar Waasmunster. Edgard de jongste van drie zonen in het gezin is geboren te Waasmunster op 28 maart 1919 rechtover de kerk. Zijn oud-ste broer Alfons werd uurwerkmaker te Stekene op de hoek van de Bormte en Albert is bak-ker geworden in Mechelen.
Zijn kinderjaren bracht hij daar door tot ze noodgedwongen moesten verhuizen voor vaders gezondheid. Ze gingen in een klein huisje wonen te Sint-Niklaas waar vader Theofiel enkele dagen later overleed. Edgard was pas 5 jaar. Toen hij nog zeer jong was, vond hij op zekere dag op zolder de bergplaats van allerlei oude afgedankte horlogen en uurwerken. Wat een ontdekking! Van af die dag bracht hij daar al zijn vrije tijd door.

Later zou Edgard op school gaan bij de Broeders Hyronymieten te St. Niklaas. Hij stond er bekend als middelmatig, nu en dan ziekelijk student. Toch bleek dat Edgard zeer vroeg verstandig praatte en vooral het "hoe" en "waarom" wilde weten. De Broeders hebben ooit aan zijn moeder verteld, dat ze hem in het oog moest houden; hij leek hen te verstandig, “dat wordt wat”. Enkele jaren later zou moeder Heirman verhuizen naar haar thuishaven Moerbeke. Voor Edgard was dit af-scheid het breken van zijn wereldje waaraan hij zo gehecht was. Een week later stond hij te-rug bij de Broeders, hij beweerde zelf dat hij het daar niet had kunnen uithouden. Tot 1935 studeerde hij te Sint-Niklaas daarna te Gent in Don Bosco, Sint-Denijs-West. Het viel toen al op dat hij veel interesse voor sterrenkunde, astronomie en dergelijke had.
Tot verdriet van zijn moeder verliet hij zijn humaniorastudies, dit door een inwendige drang om een astronomisch uurwerkcomplex te gaan bouwen. Hij zou op eigen krachten natuurwe-tenschappen, tijdmeetkunde, astronomie, mechanica en beeldende kunsten studeren. Op 15 jarige leeftijd ging hij het uurwerkersvak aanleren bij uurwerkmaker Proot te Assenede. Na enkele jaren van ervaring keert hij terug naar de ouderlijke woning te Moerbeke, waar hij het beroep van zijn overleden vader hervatte en voortzette. Ondertussen had hij reeds een ma-quette gemaakt van een reuzeklok. Edgard ging aan de slag om de echte klok te maken. Re-gelmatig ging hij bij Theofiel Vansompel aankloppen om hem mee te helpen. Met een plan en de nodige uitleg werden de stukken heel precies gemaakt.
Op 17 jarige leeftijd in augustus 1936 zou hij onder impuls van de toenmalige burgemeester Lippens exposeren met zijn eerste astronomisch uurwerk in de jongensschool van Moerbeke-Waas (waar nu de huidige gemeenteschool is in de Drongendreef). De Moerbeekse belang-stelling was groot, maar ook ver buiten onze grenzen.
Edgard was niet alleen goed in uurwerken maken en herstellen ervan. Hij had ook veel aanleg als kunstschilder. Een eerste tentoonstelling van zijn beginnende kunstwerken was al te zien in 1937. Terug door aandringen van burgemeester Lippens stelde hij deze maal te toon met niet minder dan Constant Permeke, Servaes en De Saedeleer.
De aanvragen om de poseren gingen vlot in 1937 want deze maal kreeg hij een aanbod van Minister Heyman, toen burgemeester van Sint-Niklaas, om een tentoonstelling te doen in het stadsmuseum. Deze maal zou hij poseren met zijn schilderijen maar ook met de voorstudie van zijn astronomisch uurwerk: de"Heirmanklok".
Het verhuizen van deze klok moet een huzarenstuk geweest zijn. Ze werd op een grote kar geplaatst en getrokken door paarden. Dit gebeurde meermaal door de neef van Edgard zijnde, Willy Tollenaere. Ook gebeurde het dat Cyriel Denijs de klok vervoerde, doch door een spij-tig toeval zou Cyriel een ongeval gehad hebben met de klok. Hierdoor was de klok totaal vernield.
De vakschool Sint-Antonius te Sint-Niklaas had meerdere malen interesse getoond voor dit bijzonder uurwerk. Door het ongeval van Cyriel De Nijs werd de klok terug opnieuw ge-maakt met nieuwe stukken in deze school. Van de vernielde klok werd bijna niets meer her-bruikt. Op verzoek van E.H. Jos Verbraken, directeur van de vakschool Sint-Antonius, gele-gen aan de Onze Lieve Vrouwkerk, ontwerpt hij een astronomisch uurwerk. Dit uurwerk is nog steeds te bezichtigen op de binnenkoer van de vakschool.

Door de dreigende mobilisatie en oorlogstoestand werd Edgard in 1939 verplicht tot zijn le-gerdienst, waardoor hem een audiëntie bij Koning Leopold III werd verhinderd. In 1940 werd Edgard krijgsgevangen genomen te Maldegem maar wist te ontsnappen.
Hij bouwde verder aan zijn droom; een astronomisch uurwerk ook al was het moeilijk om aan de gepaste materialen te geraken. Ook het contact met zijn goede vriend en helper Theofiel geraakt hierbij verloren. Ondertussen schilderde hij verder maar begon ook te schrijven. De Duitse bezetter trachtte hem te overreden om zijn schilderwerken te exposeren maar hij weigerde.

Op 19 september 1942 trad Edgard in het huwelijk met Irma Fruytier wonende te Moerbeke. Er werden drie kinderen geboren; Etienne, Eddy en Robert(+).

Tijdens de oorlog mocht Edgard de fijne apparatuur uit de vliegtuigen herstellen die gestatio-neerd waren op het vliegplein. Als dank kreeg hij hiervoor van de Engelsen een mooie tafelf-rees die nog steeds in dienst is.

Na de oorlog kreeg hij terug aanbiedingen voor tentoonstellingen. Burgemeester Van Der Stegen en Schepen Claes van Gent vroegen om zijn astronomisch uurwerk in de stadsbiblio-theek tijdens de Gentse feesten aldaar te plaatsen. Vele prominenten bezochten deze tentoon-stelling, waaronder Vicaris-generaal van het bisdom Mgr. Callewaert en Lic. Armand Pien. Nog in 1946 haf hij in augustus een internationale tentoonstelling te Harelbeke met opening van Ir. Exc. Baron Outryve d` Ydewalle en het bezoek van de senaatsvoorzitter de Heer Gil-lon. Er werd een speciale uitzending gedaan met de nationale radiozender NIR van op de Meir te Antwerpen.

De astronomische klok had die tijd nog geen naam. Het was oud-burgemeester Heyman van Sint-Niklaas die tgv de tentoonstelling in december 1946 in het Landhuis te Sint-Niklaas de mysterieuze klok de naam van "HEIRMANKLOK" gaf.

In 1947 bouwt Edgard de constateur "Heirman" die bij de duivenmelkers heel geliefd was. Hij had hiervoor een mechanisme ontwikkeld waardoor de tijd op 350e per seconde kon vastgelegd worden. Het toestel was amper 12cm op 25cm groot. Het zal niet allemaal zo eenvoudig verlopen zijn waardoor Edgard wel veel slapeloze nachten zal gehad hebben.

Alleen de elektronica zou veel later vlugger kunnen. Edgard had voor zijn constateur een patent aangevraagd en gekregen. Er volgde internationale interesse voor zowel de Heirmanklok als voor zijn constateur in de pers zoals de Washington Post, News Cronnicle en het Nederlandse wetenschappelijk blad de "Christiaan Huygens".

Op uitnodiging zou hij meer dan drie jaar in het buitenland vertoeven, onder meer in Zwitser-land, Duitsland en Frankrijk. Hij wist er hoge opdrachten te vervullen en bij de veertig bre-vetten te realiseren, meestal in de precieze mechanica. De Moerbekenaren van toen zullen zich wel herinneren dat Edgard met een grote beige mooie lange auto door het dorp kwam gereden.

De stad Sint-Niklaas die al jaren belangstelling had voor de "Heirmanklok", liet het astrono-misch uurwerk installeren in het Walburgkasteel. Zes maanden werkte hij eraan, om klaar te zijn voor de opening op 1 augustus 1956.
Men schreef toen in de pers (Het Vrije Waasland): "Allen kunnen wij meedelen dat het een geniaal iets is en blijft, waarnaar deskundigen uit de astronomische wereld vol bewondering opkijken. De Heirmanklok is geen levensloze opeenstapeling van dood materiaal en hout. Het geheel ademt een geest uit en is een verheerlijking van de schepping Gods". Achteraan de klok staat trouwens te lezen: "Ik ben maar dood metaal. Een mens bracht leven in mij opdat ik steeds zijn Schepper zou loven en danken".

Koning Boudewijn kwam de klok inhuldigen op 4 november 1956. De koning was diep onder de indruk van dit kunstwerk. Door dit bezoek werd Edgard benoemd tot gebrevetteerde uur-werkmaker van het Koninklijk huis. De Heirmanklok werd nog verder uitgebreid met zijpa-nelen, sterrenhemel, planetarium, In het midden bovenaan naast de kroon staat in het Latijn vermeldt zijn lijfspreuk: "Amor et labor omnia vincunt", "liefdevolle arbeid overwint alles".
Ter gelegenheid van het huwelijk van koning Boudewijn en koningin Fabiola in 1960 maakt Edgard hiervoor een speciaal kunstuurwerk met het gezicht van Fabiola erin verwerkt.

Door het verval van het kasteel Walburg en om de teloorgang van het kunstwerk te voorko-men zou op vraag van de stad Brugge de Heirmanklok naar Brugge verhuizen, in een speciaal daarvoor opgericht gebouw in het Boudewijnpark. De plechtige opening had plaats op Pasen 1977. Sindsdien komen er honderdduizenden bezoekers uit de ganse wereld.
De familie Heirman komt van Moerbeke terug naar Waasmunster wonen in 1967. Zoon Eddy zal zijn vaders praktijk verderzetten in de Opperstraat nr 55.
Moerbeke heeft bij Edgard altijd nauw aan het hart gelegen. Zo merken we dat op zijn "Heirmanklok" bovenaan de kerk van Moerbeke staat en rechts van de klok zien we het wapenschild van Moerbeke. In de jaren 1950 en 1960 werd Edgard dikwijls gevraagd om het blad "Moerbeeks soldaatje" te voorzien van een voorblad met een tekening of ook soms bin-nenin in het blaadje enkele illustraties te maken. Deze tekeningen werden toen op stencil gemaakt en afgedrukt op kleur papier.

Het vele werk met zijn klok, het graag schilderen, waarin we toch een rode draad van zijn leven zien lopen, heeft hij ook nog de tijd om twee boeken te schrijven. Zijn eerste boek "Mensen sterven alleen" komt in 1973 uit. Vier jaar later in 1977 brengt hij zijn tweede boek uit; "De grote liefde van broeder Bonifateus". Beide boeken worden ingeleid door Anton Van Wilderode.

Mensen sterven alleen

De grote liefde van broeder Bonifatius

In 1986 mocht Edgard verscheidene titels in ontvangst nemen. Van toenmalig gouverneur De Kinder ontving hij het Ereburgerschap van Oost-Vlaanderen. Edgard wordt door koning Boudewijn benoemd tot Ridder in de Kroonorde en ontvangt te Sint-Niklaas de Reinaerton-derscheiding. Op 70 jarige leeftijd in 1989 werd hem door het gemeentebestuur van Waas-munster hem de titel van ereburgerschap verleend.
Verschillende jaren exposeerde Edgard met zijn schilderwerken in zaal Harmonie tgv de han-delsbeurs op de cavalcade. Hij schilderde realistische beelden met een zweem van romantiek. Zijn voorkeur ging voornamelijk uit naar landschappen en taferelen met dominante aardkleu-ren en hier en daar een hevige tint. Hij poseerde voor de laatste maal op zijn tachtigste in 1999 in de galerie van Kasteel Blauwendael.

Winterlandschap	Sprekende handen	Dansend op schaakbord
Familiefoto: staand: Anny Dherd, Eddy, Irma, Edgard, Monique met Etienne Kleinkinderen: Sven, An, Mieke en Nathalie.

Geleidelijk aan ging de gezondheid van Edgard achteruit. Het werd steeds moeilijker om nog schilderijen te maken. Op 28 september 2002 is hij dan van ons heengegaan. Er werd een mooie dankmis aan hem opgedragen waarbij de mensen een mooi boekje met aandenken aan Edgard meekregen.
Edgard heeft veel gerealiseerd in zijn leven maar ik wil hierbij afsluiten met de mooie woor-den van zijn vrouw Irma op het herdenkingsboekje: Lieve Edgard, Je leven was je mooiste kunstwerk….

• Met dank aan: - Familie Heirman - Jos Maes - Tilleken en Marc Dolaege - Raoul Haerinck - Theop-hiel Vansompel
  
• Bronnen: - De Heirmanklok, Boudewijnpark St. Michiels Brugge - De Heirmanklok boekje 1947 - De Zweep Weekblad 21 juli 1946 - Het Vrije Waasland 1 April 1994